Ten tekst piszemy z myślą o trzech grupach czytelników: rodzicach, którzy zastanawiają się, czy ich dziecko potrzebuje czegoś więcej niż szkolne lekcje; nauczycielach, którzy realizują lub będą realizować przedmiot edukacja zdrowotna; oraz dyrektorach szkół, podejmujących decyzję o współpracy z Fundacją. Niezależnie od tego, z której perspektywy czytasz ten tekst, odpowiadamy w nim na jedno pytanie, które słyszymy najczęściej.
Poniższy tekst nie ma na celu wartościowania rozwiązań, które pojawiają się na horyzoncie w kontekście dbania o zdrowie psychiczne nastolatków. W Fundacji Wise Future University cieszymy się z każdej cegiełki, która przyczynia się do wzrostu świadomości i rozwoju w obszarze zdrowia psychicznego w okresie adolescencji.
Skoro w szkołach pojawia się obowiązkowy przedmiot „edukacja zdrowotna”, w naturalny sposób rodzi się pytanie: skoro jest edukacja zdrowotna, to po co jeszcze dodatkowe zajęcia? To pytanie zadają sobie rodzice zastanawiający się, czy warto zaangażować dziecko w dodatkowe zajęcia, i dyrektorzy szkół planujący budżet oraz harmonogram roku szkolnego. Postaramy się odpowiedzieć na nie rzetelnie – liczbami i konkretami, nie tylko deklaracjami.
Będziemy odnosić się w tekście do Programu nauczania edukacji zdrowotnej dla branżowej szkoły I stopnia, liceum ogólnokształcącego i technikum, dostępnego na stronie ministerialnej: https://zpe.gov.pl/edukacja-zdrowotna.
Poniższa tabela to esencja różnic między Rocznym Programem Psychoedukacji a edukacją zdrowotną. Uwzględniamy w niej wyłącznie aspekt zdrowia psychicznego – to on jest przedmiotem działalności Fundacji Wise Future University, choć sama edukacja zdrowotna jako przedmiot ma znacznie szerszy zakres (zdrowie fizyczne, aktywność fizyczna, odżywianie, bezpieczeństwo, profilaktyka uzależnień, system ochrony zdrowia).
Tabela porównawcza
| Obszar | Edukacja zdrowotna | Roczny Program Psychoedukacji |
|---|---|---|
| Cel programu | Zainspirowanie młodych ludzi do tego, by stali się twórcami własnego dobrostanu – fizycznego i psychicznego – oraz budowali świat oparty na szacunku, więzi i odpowiedzialności. | Wyposażenie nastolatków, rodziców, nauczycieli i dyrektorów szkół w umiejętności oraz wiedzę dotyczące zdrowia psychicznego. Poprawa świadomości związanej z tym obszarem życia. |
Charakter programu | Obowiązkowy przedmiot realizowany w szkole według programu nauczania. | Dobrowolny, całoroczny program psychoedukacyjny, realizowany we współpracy ze szkołą na podstawie formalnej umowy z dyrekcją. |
| Koszt | Bezpłatny dla uczniów – finansowany w ramach systemu oświaty. | Bezpłatny dla uczniów, rodziców i szkoły – finansowany dzięki wsparciu darczyńców Fundacji. Jedyny wyjątek: pilotażowy, stacjonarny kurs dla rodziców w Krakowie, który może być częściowo odpłatny dla uczestników. |
| Odbiorcy | Uczniowie. | Uczniowie, nauczyciele, rodzice oraz dyrektorzy szkół. |
| Czas trwania | 64 godziny lekcyjne (jedna godzina tygodniowo realizowana przez dwa lata szkolne), w tym 8 godzin lekcyjnych (6 godzin zegarowych) dotyczących bezpośrednio zdrowia psychicznego. | 10 spotkań w roku szkolnym, raz w miesiącu, każde po 90 minut – łącznie 15 godzin zegarowych w całości poświęconych zdrowiu psychicznemu (2,5 raza więcej niż w edukacji zdrowotnej). |
| Prowadzący | Nauczyciele realizujący przedmiot edukacja zdrowotna, po uzyskaniu odpowiednich kwalifikacji – najczęściej nauczyciele biologii, wychowania fizycznego, przyrody, wychowania do życia w rodzinie oraz psycholodzy szkolni. | Psycholodzy, psychoterapeuci, trenerzy mentalni, trenerzy uważności i inni specjaliści – każdy przeszkolony w zakresie Programu i spełniający wymogi pracy z osobami niepełnoletnimi. |
| Atmosfera zajęć | Zależy od sposobu prowadzenia zajęć oraz warunków szkolnych. | Budowana świadomie poprzez kontrakt grupowy, regularne spotkania oraz stałą relację z tym samym prowadzącym przez cały rok. |
| Forma pracy | Lekcja z wykorzystaniem metod dydaktycznych przewidzianych przez autorów programu (m.in. dyskusja, drama, praca w grupach). | Warsztat wykorzystujący ćwiczenia praktyczne, doświadczenie, pracę w grupach, scenki, dyskusję oraz elementy treningu umiejętności. |
| Zakres tematyczny | Obejmuje zagadnienia związane ze zdrowiem psychicznym, relacjami, komunikacją, dobrostanem oraz innymi aspektami zdrowia (fizycznym, odżywianiem, bezpieczeństwem, profilaktyką uzależnień). | Obejmuje m.in. relacje, komunikację, asertywność, hejt i cyberprzemoc, samoświadomość, emocje, uzależnienia, dobrostan, pamięć i koncentrację, stres, motywację oraz planowanie przyszłości – w tym 3 tematy (hejt i cyberprzemoc, uzależnienia, techniki nauki), których nie ma na liście tematów edukacji zdrowotnej dotyczących zdrowia psychicznego. Szczegółowe porównanie temat po temacie – patrz tabela w sekcji „Tematyka”. |
| Praca z rodzicami | Nie stanowi podstawowego elementu programu. | Comiesięczne live’y z trenerami oraz webinary na YouTube z ekspertami, indywidualne bezpłatne konsultacje, a od roku szkolnego 2026/27 – eksperymentalnie w Krakowie – stacjonarny kurs „Rodzicielstwo z uważnością i współczuciem” (patrz sekcja „Wsparcie dla rodziców, nauczycieli i dyrekcji”). |
| Praca z nauczycielami | Nie stanowi podstawowego elementu programu. | Dedykowane sesje regeneracyjno-inspiracyjne (nowość od roku szkolnego 2026/27) oraz konsultacje – patrz sekcja „Wsparcie dla rodziców, nauczycieli i dyrekcji”. |
| Praca z dyrektorami | Nie stanowi elementu programu. | Osobna ścieżka: „Program rozwijający dobrostan dyrektorów szkół” – cztery 120-minutowe sesje on-line, dbające o indywidualny dobrostan i odporność psychiczną osoby zarządzającej szkołą – patrz sekcja „Wsparcie dla rodziców, nauczycieli i dyrekcji”. |
| Ewaluacja | Ewaluacja programu prowadzona w sposób ciągły, z uwzględnieniem monitorowania przebiegu procesu dydaktycznego oraz zbierania opinii uczniów, rodziców i nauczycieli. | Po każdej edycji Programu publikujemy publicznie „Badanie efektywności Programu Psychoedukacji” (ankiety przed/po oraz wywiady z uczniami, nauczycielami i psychologami szkolnymi). W edycji 2024/2025 średnie oceny uczniów wzrosły we wszystkich badanych obszarach – patrz sekcja „Czy to działa”. |
| Zasięg | Wszystkie szkoły ponadpodstawowe. | W roku szkolnym 2026/27 – 10 szkół ponadpodstawowych w Polsce, jako pierwszy etap systematycznego skalowania Programu. |
W poniższej części rozwijamy poszczególne wątki zawarte w tabeli, a w sekcji „Tematyka” pokazujemy, temat po temacie i punkt po punkcie, gdzie się pokrywamy z programem ministerialnym, gdzie go pogłębiamy, a gdzie poruszamy zagadnienia, których w nim nie ma.
Odbiorcy
Pierwsza różnica, którą widzimy między dwiema propozycjami, o których mówimy, związana jest z odbiorcami. Jako Fundacja podchodzimy do kwestii zdrowia psychicznego w sposób systemowy. Nastolatek jest częścią systemu, jakim jest szkoła, ale także rodziny. Głęboko wierzymy, że prawdziwa zmiana jest możliwa tylko wtedy, kiedy zaopiekujemy cały ten system – dlatego nasze działania skierowane są do czterech grup: uczniów, nauczycieli, rodziców i dyrektorów szkół. W ramach Programu Psychoedukacji prowadzimy warsztaty dla uczniów, sesje dla nauczycieli oraz webinary dla rodziców, a z dyrekcją współpracujemy od etapu podpisania umowy przez cały rok szkolny. Dodatkowo każda z tych grup może skorzystać bezpłatnie z konsultacji 1:1, podczas których można zgłębić konkretną tematykę poruszaną w ramach zajęć.
Widzimy w tym duży potencjał synergii. Jednocześnie w materiałach informacyjnych Ministerstwo Edukacji Narodowej podkreśla rolę współpracy szkoły z rodzicami oraz znaczenie środowiska wychowawczego, jednak nie przewiduje odrębnych, systematycznych warsztatów ani konsultacji dla rodziców, nauczycieli czy dyrekcji jako elementu samego programu nauczania. Nastolatek może uczyć się podczas zajęć nowych sposobów komunikacji czy regulacji emocji, jednak ich utrwalanie zależy również od środowiska, w którym funkcjonuje na co dzień. Włączenie rodziców, nauczycieli i dyrekcji zwiększa szansę na wykorzystanie tych umiejętności poza salą warsztatową.
Prowadzący
Rozmawianie o ważnych, czasem wrażliwych rzeczach wymaga atmosfery zaufania, a otwartość jest czymś, co się rodzi. Widzimy, jak zmienia się klimat wśród nastolatków ze spotkania na spotkanie. Na początku trenerzy są kimś obcym, przed kim nie można zbyt wiele powiedzieć z obawy, że zostanie to wykorzystane. Im dalej, tym częściej uczniowie chętniej i częściej dzielą się z prowadzącymi zajęcia. Jedną z rzeczy, która powtarzała się w badaniach jakościowych po zakończeniu Programu Psychoedukacji, była informacja, że dobrze, iż warsztaty prowadziły osoby spoza szkoły. Nie oznacza to, że jest coś nie tak z nauczycielami – trener zewnętrzny pozwala na swego rodzaju anonimowość, bez obawy, że wypowiedź czy zachowanie wypłynie poza zajęcia. Dlatego zawsze na początku Programu umawiamy się z nastolatkami na zasadę „tu i teraz” – nie wynosimy nic poza tę salę. W Fundacji dbamy też o to, aby dany trener prowadził Program dla jednej klasy przez cały rok – pozwala to zbudować relację, dzięki której możliwa jest wspomniana atmosfera.
Warto podkreślić też różnicę w przygotowaniu merytorycznym prowadzących. Wśród naszych trenerów i konsultantów znajdują się wykwalifikowani psycholodzy, psychoterapeuci, trenerzy mentalni i trenerzy uważności – dla nich praca z tematami zdrowia psychicznego i rozmowa o kryzysie psychicznym to codzienność zawodowa. Każdy z nich przechodzi szkolenie dotyczące Programu Psychoedukacji oraz spełnia wymogi pracy z osobami niepełnoletnimi. Program ministerialny zakłada natomiast, że edukację zdrowotną mogą prowadzić nauczyciele różnych specjalności po uzyskaniu odpowiednich kwalifikacji – głównie nauczyciele biologii, wychowania fizycznego, przyrody, wychowania do życia w rodzinie oraz psycholodzy szkolni. Jak czytamy w Programie nauczania edukacji zdrowotnej: „Nauczyciel staje się tu przewodnikiem i towarzyszem w procesie dojrzewania ucznia do odpowiedzialnego, zdrowego i pełnego życia”. To nie deprecjonuje kompetencji nauczycieli – oznacza jednak inny poziom specjalizacji w obszarze zdrowia psychicznego, a nauczyciele prowadzący edukację zdrowotną dysponują za to często cenną znajomością kontekstu konkretnej szkoły i klasy.
Tematyka – szczegółowe porównanie
Kiedy porównamy Program nauczania edukacji zdrowotnej dla branżowej szkoły I stopnia, liceum ogólnokształcącego i technikum oraz Roczny Program Psychoedukacji Fundacji Wise Future University, widzimy zbieżności w poszczególnych tematach. Wynika to z tego, że istnieje pewien zamknięty zbiór zagadnień dotyczących zdrowia psychicznego, o których w ogóle można mówić w tej grupie wiekowej. Poniższa tabela pokazuje to porównanie nie tylko na poziomie tytułów tematów, ale i ich rzeczywistej, szczegółowej zawartości – punkt po punkcie, tak jak są one opisane w obu programach.
| Temat programu ministerialnego (edukacja zdrowotna) i jego zakres | Moduł Rocznego Programu Psychoedukacji i jego zakres | Relacja |
|---|---|---|
| 1. Dobrostan psychiczny – jak dbać o zdrowie umysłu i równowagę w codziennym życiu – Pojęcie dobrostanu psychicznego – definicja, elementy składowe – Styl życia a zdrowie psychiczne – sen, odżywianie, ruch, odpoczynek – Świadomość emocji i potrzeb – rozpoznawanie, nazywanie, akceptowanie – Znaczenie wsparcia społecznego i relacji – Równowaga między obowiązkami a czasem wolnym – Profilaktyka zaburzeń psychicznych – strategie radzenia sobie ze stresem | Moduł 4. Świadomość emocji i ciała + Moduł 9. Radzenie sobie ze stresem – Rozpoznawanie i nazywanie emocji, samoregulacja emocjonalna, uważność – Rozumienie związku między emocjami, ciałem i zachowaniem – Rozpoznawanie rodzajów stresu (eustres i dystres) i ich funkcji biologicznych – Rozpoznawanie własnych sygnałów fizjologicznych i emocjonalnych narastającego napięcia Konkretne techniki regulacji: oddechowe, praca z zasobami, RTZ | Pogłębienie |
| 2. Komunikowanie uczuć i budowanie bezpiecznych relacji w rodzinie i społeczeństwie – Znaczenie komunikowania uczuć w budowaniu zaufania – Sposoby wyrażania uczuć – werbalne i niewerbalne – Budowanie prawidłowych, bezpiecznych relacji interpersonalnych – Rozpoznawanie granic, unikanie relacji toksycznych – Uważność w relacjach, aktywne słuchanie Wyrażanie wdzięczności | Moduł 1. Relacje i przynależność + Moduł 2. Asertywność i stawianie granic – Budowanie i podtrzymywanie relacji interpersonalnych, offline i online – Teoria przywiązania (Bowlby) jako baza rozumienia relacji – Komunikacja asertywna i komunikacja bez przemocy (NVC) – Wyrażanie potrzeb w sposób nienaruszający granic innych – Rozróżnianie zachowań asertywnych, agresywnych i nieasertywnych | Pogłębienie |
| 3. Świadome decyzje życiowe – jak radzić sobie z presją otoczenia i wpływem mediów – Presja otoczenia – w szkole, rodzinie, grupie rówieśniczej – Wpływ internetu i mediów społecznościowych – Oczekiwania społeczne, normy, stereotypy – Analiza przekazów medialnych, rozpoznawanie manipulacji – Strategie radzenia sobie z presją – asertywność, selekcja treści | Moduł 2. Asertywność i stawianie granic + Moduł 3. Hejt i (samo)krytyka Odmawianie i stawianie granic w sposób konstruktywny Rozumie mechanizmy hejtu, krytyki i samokrytyki Potrafi adekwatnie reagować na hejt (ignorowanie, zgłoszenie, konfrontacja) Dedykowany poradnik prawny: Kodeks karny art. 190, 190a, 212, 216, 257; kontakty do Policji i dyzurnet.pl | Pogłębienie |
| 4. Samoocena i racjonalne myślenie o sobie, innych i świecie (fakultatywnie) – Definicja samooceny, adekwatna vs. nieadekwatna samoocena – Źródła samooceny – doświadczenia, opinie innych, media – Nieracjonalne przekonania (np. „muszę być idealny”) -Techniki przekształcania przekonań na racjonalne | Moduł 8. Mocne strony i talenty – Identyfikowanie własnych mocnych stron i talentów – Narzędzia i metody rozpoznawania talentów i predyspozycji – Wykorzystanie mocnych stron do planowania przyszłości szkolnej i zawodowej – Budowanie pewności siebie i poczucia wpływu na własne decyzje | Pogłębienie |
| 5. Granice psychiczne, nadodpowiedzialność i reagowanie na zachowania biernoagresywne (fakultatywnie) – Definicja granic psychicznych, znaczenie dla poczucia bezpieczeństwa – Rozpoznawanie i zaznaczanie własnych granic – Pojęcie nadodpowiedzialności za innych – Zachowania bierno-agresywne – rozpoznawanie i reagowanie wprost | Moduł 2. Asertywność i stawianie granic – Stawianie i respektowanie granic w komunikacji i relacjach – Rozpoznawanie własnych reakcji i ich konsekwencji dla relacji z innymi – U ministerstwa temat fakultatywny (do decyzji nauczyciela) – u nas obowiązkowy dla wszystkich uczestników | Pogłębienie |
| 6. Odpowiedzialność za własny rozwój i kompetencje potrzebne do szczęśliwego życia – Planowanie ścieżki rozwoju, ustalanie celów, monitorowanie postępów – Kompetencje kluczowe: uczenie się, adaptacja, komunikacja, zarządzanie czasem – Odporność psychiczna jako kompetencja życiowa – Świadome życie w zgodzie z wartościami i priorytetami | Moduł 8. Mocne strony i talenty + Moduł 10. Wytrwałość i motywacja – Rozpoznawanie motywacji wewnętrznej i zewnętrznej – Formułowanie celów i planowanie ich realizacji – Strategie wspierające wytrwałość i monitorowanie postępów – Planowanie rozwoju osobistego w oparciu o mocne strony | Pogłębienie |
| 7. Etapy i pielęgnowanie bliskich relacji oraz rozpoznawanie zachowań przemocowych – Rodzaje bliskich relacji – koleżeńska, przyjacielska, romantyczna – Etapy rozwoju relacji – nawiązywanie kontaktu, budowanie zaufania – Przemoc w relacjach – formy fizyczna, psychiczna, ekonomiczna – Drogi pomocy – instytucje wspierające osoby doświadczające przemocy | Moduł 1. Relacje i przynależność – Rozwijanie poczucia przynależności, przeciwdziałanie izolacji – Style przywiązania (Ainsworth) – bezpieczny, unikający, lękowy – Rozumie znaczenie relacji dla dobrostanu i poczucia bezpieczeństwa | Pogłębienie |
| 8. Potrzeby osób z zaburzeniami psychicznymi na różnych etapach życia (klasa II, fakultatywnie) Szczegółowa treść tego tematu nie jest publicznie dostępna w tej samej formie co dla klasy I – z opisu programu ministerialnego wynika, że jest to temat fakultatywny | Moduł 6. Twój dobrostan – profilaktyka depresji i kryzysów – Rozpoznawanie sygnałów obniżonego dobrostanu i sygnałów ostrzegawczych kryzysu psychicznego – Znajomość dostępnych form samopomocy oraz wsparcia społecznego i profesjonalnego – Udzielanie wsparcia rówieśniczego oraz pierwszej pomocy emocjonalnej – U ministerstwa temat fakultatywny – u nas obowiązkowy dla wszystkich uczestników | Pogłębienie |
| 9. Specjaliści zdrowia psychicznego, nurty psychoterapii i ochrona prawna zdrowia psychicznego (klasa II, fakultatywnie) Szczegółowa treść tego tematu nie jest publicznie dostępna w tej samej formie co dla klasy I – z opisu programu ministerialnego wynika, że jest to temat fakultatywny | Moduł 6. Twój dobrostan – profilaktyka depresji i kryzysów – Wskazywanie źródeł wsparcia społecznego i profesjonalnego – Podstawowa wiedza o tym, gdzie i jak szukać pomocy specjalistycznej | Pogłębienie |
| – brak odpowiednika w programie ministerialnym Temat hejtu i cyberprzemocy nie występuje jako osobny punkt programu edukacji zdrowotnej | Moduł 3. Hejt i (samo)krytyka – Radzenie sobie z krytyką, samokrytyką i hejtem – Dedykowany, praktyczny poradnik prawny (Kodeks karny, Policja, dyzurnet.pl) | Nowy temat |
| – brak odpowiednika w części „zdrowie psychiczne” Profilaktyka uzależnień jest w edukacji zdrowotnej osobnym, znacznie szerszym działem, niepowiązanym wprost z tematami zdrowia psychicznego | Moduł 5. Stop uzależnieniom – Mechanizmy działania nawyków, higiena cyfrowa – Analiza własnych nawyków i ich wpływu na funkcjonowanie – Kształtowanie zdrowych nawyków (sen, ruch, higiena cyfrowa) | Nowy temat (w tym ujęciu) |
| – brak odpowiednika w programie ministerialnym Techniki efektywnej nauki nie występują na liście tematów edukacji zdrowotnej | Moduł 7. Pamięć i koncentracja – Zarządzanie koncentracją uwagi, organizacja procesu uczenia się – Mnemotechniki: metoda skojarzeń, pałac pamięci – W badaniu efektywności Programu to jeden z tematów o największym udokumentowanym przyroście kompetencji uczniów | Nowy temat |
Wnioski
Kilka wniosków z tego zestawienia. Po pierwsze, tam gdzie tematy się pokrywają, robimy więcej niż wymaga tego lista ministerialna: dajemy konkretne techniki (np. techniki oddechowe i pracę z zasobami w module o stresie, zamiast ogólnego hasła „strategie radzenia sobie ze stresem”), a nie tylko wiedzę teoretyczną. Po drugie, dwa tematy z klasy II – potrzeby osób z zaburzeniami psychicznymi oraz specjaliści zdrowia psychicznego – są w programie ministerialnym fakultatywne, czyli mogą, ale nie muszą zostać zrealizowane; w naszym Programie odpowiadający im moduł jest obowiązkowy dla wszystkich uczestników. Po trzecie, trzy nasze moduły – Hejt i (samo)krytyka, Stop uzależnieniom oraz Pamięć i koncentracja – nie mają w ogóle odpowiednika na liście tematów edukacji zdrowotnej dotyczących zdrowia psychicznego.
Dla przykładu, w module „Świadomość emocji i ciała” poruszamy m.in. rozpoznawanie i nazywanie emocji, samoregulację emocjonalną oraz rozwijanie uważności – w praktycznych ćwiczeniach, a nie tylko w formie omówienia. Moduł „Hejt i (samo)krytyka” zawiera dedykowany, praktyczny poradnik z odwołaniem do konkretnych przepisów Kodeksu karnego (art. 190, 190a, 212, 216, 257) i wskazaniem, gdzie i jak zgłaszać cyberprzemoc.
Każdy z powyższych tematów prowadzimy dla nastolatków, nauczycieli oraz rodziców, a wnioski z zajęć przekazujemy również dyrektorom szkół, zwracając oczywiście uwagę na specyfikę każdej z tych grup. Wybór tematów opieramy o trendy związane ze zdrowiem psychicznym, pojawiające się raporty oraz feedback, który otrzymujemy w ramach zajęć i badań jakościowych. Każda aktualizacja naszego Programu przechodzi przez Radę Naukową, tak żeby treści były zgodne z bieżącym stanem wiedzy.
Jak czytamy w Programie proponowanym przez Ministerstwo: „ewaluacja programu będzie prowadzona w sposób ciągły, z uwzględnieniem monitorowania przebiegu procesu dydaktycznego oraz zbierania opinii uczniów, rodziców i nauczycieli. Jej celem jest identyfikowanie mocnych stron oraz obszarów wymagających wsparcia, tak aby na bieżąco wprowadzać ewentualne udoskonalenia i dostosowywać program do realnych potrzeb uczestników”.
Metody prowadzenia zajęć
Wśród wypowiedzi, które uzyskaliśmy w ramach badań jakościowych, przebijał się wątek związany z metodą warsztatową zajęć prowadzonych przez Fundację. Każdy trener jest oceniany po zajęciach, dzięki czemu może zweryfikować swój sposób prowadzenia Programu. Kładziemy duży nacisk na to, żeby wiedza była przekazywana bardzo różnorodnie. Widzimy też, że autorzy materiałów związanych z edukacją zdrowotną biorą ten wątek pod uwagę. W dokumencie czytamy: „Zajęcia realizowane są w nurcie pedagogiki dialogu i troski, z wykorzystaniem aktywnych metod nauczania, w tym pracy projektowej, studium przypadku, refleksji i dramy. Program uwzględnia różnorodność środowisk uczniowskich oraz indywidualne tempo rozwoju młodzieży”.
Różnicę, która pojawia się między programami, stanowi też rytm spotkań. Zajęcia w ramach Rocznego Programu Psychoedukacji to 10 spotkań w roku szkolnym, raz w miesiącu, po 90 minut każde, podczas gdy lekcje edukacji zdrowotnej odbywają się raz w tygodniu przez dwa lata szkolne – łącznie ok. 64 spotkania po 45 minut. Rzadszy rytm naszych spotkań to świadomy wybór: mniej, ale głębiej, z czasem między spotkaniami na wdrożenie tego, co zostało przećwiczone.
Wsparcie dla rodziców, nauczycieli i dyrekcji
Rodzice: od webinarów po stacjonarny kurs w Krakowie
Oprócz comiesięcznych, bezpłatnych spotkań online z naszymi trenerami oraz webinarów na YouTube z zaproszonymi ekspertami, od roku szkolnego 2026/27 testujemy w Krakowie nowy, stacjonarny format: kurs „Rodzicielstwo z uważnością i współczuciem”. To projekt eksperymentalny, który chcemy sprawdzić w praktyce w jednej lokalizacji, zanim zdecydujemy o jego skalowaniu na inne miasta.
Kurs poprzedza bezpłatny, dwugodzinny warsztat wprowadzający, podczas którego rodzice poznają metodę uważnego i współczującego rodzicielstwa oraz sprawdzają, czy ta forma pracy im odpowiada, zanim zdecydują się na udział w pełnym cyklu. Sam kurs to 10 cotygodniowych spotkań po 1,5 godziny, w kameralnej grupie do 12 osób, prowadzony przez certyfikowaną nauczycielkę mindfulness i compassion, której pracę superwizuje Polskie Centrum Uważności i Współczucia. Uczestnicy otrzymują podręcznik z materiałami i ćwiczeniami oraz dostęp do nagrań wspierających codzienną praktykę; w spotkaniach mogą uczestniczyć oboje rodzice.
Program adresujemy do rodziców nastolatków, którzy chcą lepiej rozumieć siebie i swoje dziecko, reagować spokojniej w trudnych sytuacjach i budować bliższą relację – nie zmieniając nastolatka, ale wzmacniając własne zasoby jako rodzic. To kolejny dowód na to, że nasze podejście do zdrowia psychicznego jest systemowe: nie kończy się na uczniu, tylko obejmuje całe środowisko, w którym on funkcjonuje.
Nauczyciele: sesje regeneracyjno-inspiracyjne
Model wsparcia nauczycieli w naszym Programie nieustannie ewoluuje na podstawie tego, co słyszymy wprost od grona pedagogicznego. W lipcu 2026 roku, po rozmowach z nauczycielkami i nauczycielami uczestniczącymi w Programie, zmieniliśmy formułę corocznych szkoleń. Dotychczasowy model – 10 godzin szkoleń rocznie, skoncentrowanych na przekazywaniu wiedzy i narzędzi do prowadzenia psychoedukacji z młodzieżą – zderzył się z prostym, powtarzającym się feedbackiem: „Ja bardziej byłam nastawiona, że to będą warsztaty, które też jakby osobiście mi pomogą… żeby to było dla nas, a nie tylko jak my możemy pomóc uczniom” (nauczycielka, IV LO).
Wniosek był jasny: nauczyciele nie zaczną skutecznie uczyć młodzieży psychoedukacji, dopóki sami nie poczują się zaopiekowani. Dlatego od roku szkolnego 2026/27 wprowadzamy sesje regeneracyjno-inspiracyjne – dziesięć 60-minutowych spotkań zbudowanych wokół tych samych obszarów tematycznych co Program dla młodzieży, ale odpowiadających najpierw na pytanie „co to daje Tobie”, a dopiero potem „jak to wykorzystać z uczniami”. Sesje odbywają się w mniejszych grupach, bez obecności dyrekcji, w stałym, ustalonym z góry terminie, w siedmiu miesiącach roku szkolnego – z wyłączeniem grudnia, maja i czerwca, które same nauczycielki i nauczyciele wskazali jako najgorszy moment na dodatkowe zaangażowanie. Program ministerialny nie przewiduje żadnego odpowiednika tego typu wsparcia dla kadry pedagogicznej.
Dyrektorzy: program rozwijający dobrostan
Podobnie jak nauczyciele, również dyrektorzy szkół mogą czuć się zestresowani, zmęczeni i wypaleni, a z uwagi na pełnioną funkcję często towarzyszy im dodatkowo poczucie osamotnienia – tzw. „samotność lidera”. W myśl zasady, że „ryba pięknieje od głowy”, uznajemy, że zdrowa szkoła zaczyna się od zdrowych dyrektorów. Dlatego przygotowaliśmy dla nich osobną ścieżkę – „Program rozwijający dobrostan dyrektorów szkół” – w centrum której stawiamy w pierwszej kolejności ich indywidualny dobrostan, a dopiero w dalszej kolejności dobrostan grona pedagogicznego, którym zarządzają.
Program obejmuje cztery 120-minutowe sesje on-line, w których udział jest dobrowolny – dyrektor deklaruje uczestnictwo w całym cyklu na początku roku szkolnego. Każda sesja ma tę samą strukturę: mini-wykład, ćwiczenia, wymiana doświadczeń i dobrych praktyk z innymi dyrektorami, inspiracje prowadzącego i podsumowanie; po każdej sesji uczestnicy otrzymują prezentację i handout, a dla zapewnienia bezpieczeństwa psychologicznego sesje nie są nagrywane. Tematyka czterech sesji:
- Ja też jestem ważny – dobrostan dyrektora jako fundament zdrowej szkoły (model SPIKE, mikro-nawyki wspierające odporność psychiczną: ruch, sen, odżywianie, odpoczynek, uważność).
- Jak mądrze zarządzać stresem i energią w pracy dyrektora (strefa wpływu, zarządzanie energią, skuteczne sposoby na stres, trudne rozmowy w pracy).
- Jak optymalizować swoje doświadczenia zawodowe – job crafting w pracy dyrektora (analiza zadań i dnia pracy, mocne strony i wartości, małe zmiany o dużym znaczeniu).
- Jak rozpoznawać kryzys i mądrze wspierać siebie oraz nauczycieli (symptomy wypalenia, apteczka pierwszej pomocy psychologicznej, budowanie sieci wsparcia, podstawy pierwszej pomocy psychologicznej wobec nauczyciela).
Spotkania i wymiana doświadczeń z innymi dyrektorami szkół budują poczucie wspólnoty, które stanowi bufor dla stresu związanego z tą funkcją. To wsparcie, o które dyrektor może poprosić, ale nie musi – i którego program ministerialny, koncentrujący się wyłącznie na uczniach, w ogóle nie przewiduje.
Dlaczego warto łączyć oba rozwiązania
Rozumiemy, że pytanie „po co angażować się dodatkowo, skoro w szkole jest już obowiązkowy przedmiot” jest uzasadnione – i chcemy odpowiedzieć na nie wprost, zamiast zostawiać czytelnika samego z tabelą. Na wstępie jedno ważne zastrzeżenie: nasz Program, inaczej niż wiele zajęć dodatkowych, jest w całości bezpłatny dla uczniów, rodziców i szkoły – finansujemy go dzięki wsparciu darczyńców. Nie chodzi więc o wybór między bezpłatną edukacją zdrowotną a płatnym programem, tylko o to, ile czasu i zaangażowania warto dodatkowo poświęcić.
Dla rodzica: edukacja zdrowotna obejmuje zdrowie psychiczne jako jeden z wielu wątków przedmiotu – 8 z 64 godzin lekcyjnych – prowadzony przez nauczyciela danej specjalności. Nasz Program to 2,5 raza więcej czasu poświęconego wyłącznie temu tematowi, prowadzonego bezpłatnie przez specjalistę zdrowia psychicznego, w małej grupie budującej zaufanie przez cały rok szkolny.
Dla dyrektora i nauczyciela: nasz Program nie zastępuje edukacji zdrowotnej ani jej nie duplikuje – uzupełnia ją tam, gdzie program ministerialny z założenia jest fakultatywny lub ogólny (potrzeby osób w kryzysie, specjaliści zdrowia psychicznego, hejt i cyberprzemoc, uzależnienia, techniki nauki), a dodatkowo obejmuje wsparciem samych nauczycieli i dyrekcję, czego żaden przedmiot szkolny nie robi.
Innymi słowy: nie proponujemy wyboru między jednym rozwiązaniem a drugim. Proponujemy to, czego program ministerialny – z racji swojej powszechności i ograniczonego czasu – nie jest w stanie zaoferować: głębi, ciągłości relacji i pracy z całym systemem wokół nastolatka.
Czy to działa – wyniki badania efektywności
Nie prosimy nikogo, żeby wierzył nam na słowo. Po każdej edycji Programu publikujemy publicznie badanie jego efektywności – wyniki najnowszej edycji, roku szkolnego 2024/2025, są już gotowe. Badanie objęło część ilościową (anonimowa ankieta wypełniana przez uczniów przed Programem, we wrześniu 2024, n=391, i po jego zakończeniu, w czerwcu 2025, n=308) oraz część jakościową (pogłębione wywiady z 15 uczniami, 6 nauczycielami i 3 psychologami szkolnymi, czerwiec 2025).
Średnie oceny uczniów wzrosły we wszystkich badanych obszarach. Największy udokumentowany przyrost dotyczył: znajomości narzędzi do planowania przyszłości, takich jak metoda SMART, macierz Eisenhowera czy IKIGAI (wzrost średniej z 2,31 do 3,36 w skali 1–5); znajomości sposobów na szybszą naukę i lepsze zapamiętywanie (z 2,75 do 3,53); oraz umiejętności utrzymania skupienia i koncentracji (z 2,86 do 3,59). Wzrosty odnotowano zarówno w kompetencjach, które uczniowie na starcie oceniali nisko, jak i w tych, które już wcześniej oceniali pozytywnie – co sugeruje, że Program wzmacnia zarówno obszary trudniejsze, jak i te już mocne.
Z wywiadów jakościowych wynika, że nauczyciele i psycholodzy szkolni zgodnie podkreślali odciążenie interwencyjne – dzięki warsztatom mogli skupić się na najtrudniejszych przypadkach, bo, jak to ujęła jedna z psycholożek, „klasa dostawała pakiet psychoedukacji w hurcie”. Za mocną stronę uznano też stałość trenera – zwłaszcza tam, gdzie przez cały cykl zajmowała się klasą jedna osoba, co pozwalało budować zaufanie bez konieczności kolejnych „lodołamaczy”. Uczniowie, którzy zwykle pozostają w cieniu, zaczynali zabierać głos.
Autor komentarza eksperckiego do raportu, psychoterapeuta i psycholog dr Paweł Górniak, podsumowuje: „Program dowiódł swojej skuteczności – nie tylko poprawił konkretne umiejętności psychospołeczne uczniów, ale również zwiększył ich poczucie wartości, bezpieczeństwa emocjonalnego i gotowości do działania. W obliczu rosnących wyzwań związanych ze zdrowiem psychicznym młodzieży, tego typu działania nie mogą być traktowane jako «wartość dodana». One są dziś systemową koniecznością”. Pełny raport, wraz z metodyką i wynikami dla każdego warsztatu z osobna, publikujemy na stronie internetowej Fundacji.
Podsumowanie
W skrócie, trzy różnice mają największe znaczenie. Po pierwsze, zakres odbiorców – pracujemy z uczniami, nauczycielami, rodzicami i dyrektorami szkół, a nie tylko z klasą podczas lekcji. Po drugie, czas i głębia – 15 godzin w całości poświęconych zdrowiu psychicznemu, prowadzonych przez specjalistów, wobec 8 godzin lekcyjnych w ramach dużo szerszego przedmiotu. Po trzecie, ciągłość – całoroczna relacja z tym samym trenerem, a nie pojedyncze lekcje rozłożone w tygodniowym planie zajęć. Czwarta różnica, którą warto dodać: efekty tej pracy mierzymy i publikujemy, a nie tylko zakładamy.
W Fundacji staramy się odpowiadać na istniejące wyzwania i myśleć o temacie kompleksowo. Chcemy, aby każdy uczestniczący w systemie – nastolatek, rodzic, nauczyciel i dyrektor – usłyszał te treści, tak abyśmy wspólnie mogli wypracowywać rozwiązania.
Jesteśmy też zwolennikami prowadzenia Programu przez cały rok szkolny, bo widzimy w tym większy potencjał niż w pojedynczych eventach profilaktycznych. Bierze się to właśnie z naszego nacisku na budowanie zaufania, z którego rodzi się otwartość. Oprócz warsztatów dla nastolatków, sesji dla nauczycieli, programu dla dyrektorów i webinarów dla rodziców proponujemy możliwość skorzystania z konsultacji, w ramach których można pogłębić dany temat podczas spotkania 1:1.
Jako Fundacja na dziś obejmujemy Programem stosunkowo niewielką grupę szkół względem skali potrzeb w Polsce. W roku szkolnym 2026/27 realizujemy Program w 10 szkołach ponadpodstawowych – to pierwszy etap w kierunku systematycznego skalowania na kolejne placówki spośród ok. 7 tysięcy szkół ponadpodstawowych działających w naszym kraju. Widzimy, jak ogromne jest zapotrzebowanie na edukację w temacie zdrowia psychicznego, a statystyki od dawna budzą obawy wśród osób zainteresowanych tym tematem. Dlatego każdy krok w kierunku podniesienia świadomości jest bardzo cenny.
Uważamy, że nie ma potrzeby przeciwstawiać sobie różnych propozycji. Warto korzystać z oferty, jaka jest dostępna, bo ostatecznie wszystkim zależy na lepszym zdrowiu psychicznym młodych ludzi.
